شهادت و آثار رجوع از آن، در دعاوی کیفری از منظر فقه و حقوق

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشجوی دکتری حقوق جزا و جرم شناسی

چکیده

 
شهادت از مهم‌ترین ادله اثبات دعوای کیفری، محسوب می­گردد. ادله اثبات دعوا یعنی هرکس مدعی حقی باشد باید آن را اثبات کند و مدعی­علیه هرگاه در مقام دفاع، مدعی امری شود که محتاج بدلیل باشد اثبات امر بر عهده او است. باتوجه به اهمّیت و جایگاه شهادت در فقه و حقوق، بحث رجوع از شهادت از اهمیّت بالای برخوردار می‏باشد. از این­رو، این سؤال مطرح می­گردد که ماهیت شهادت چیست و رجوع از آن دارای چه آثاری می­باشد. با مراجعه به منابع فقه اسلامی و حقوق افغانستان و ایران، در یافتیم که شهادت به عنوان یکی از مهم­ترین طروق اثبات دعوی کیفری در فقه اسلامی و حقوق افغانستان و ایران که مبتنی بر فقه است، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار می‏باشد. شاید نتوان موردی از دعاوی کیفری را پیدا کرد که در صدور حکم آن، به این دلیل (شهادت) استناد نکرده باشد. اما گاهی شاهدی که شهادت داده است از شهادت خود رجوع می‏کند. این رجوع ممکن است در مراحل مختلف رسیدگی پرونده اتفاق بیفتد که در چنین مواردی خواه ناخواه آثاری حقوقی و کیفری بر آنها مترتب می‏شود مانند بطلان حکم، ضمان شهود بر مال و قصاص و عدم قبولی شهادت رجوع کننده از شهادت. بنابراین، در این تحقیق مباحث در ضمن سه بخش تنظیم یافته است. در بخش الف: کلیات و مفاهیم کلیدی مطرح شده است. در بخش ب: آثار رجوع از شهادت در امور کیفری، از منظر فقه و حقوق افغانستان و ایران، تبیین گردیده.
 


 

کلیدواژه‌ها


  1. قرآن کریم.  
    1.  ابن منظور، محمد بن مکرم، ، لسان العرب، بیروت: دار الفکر، چ سوم، 1414ق.
    2. أسامة بن الزهراء، مجلة مجمع الفقه الإسلامی، منظمة المؤتمر الاسلامی بجدة، بی­تا.
    3. آشوری، محمد؛ آیین دادرسی کیفری، تهران: انتشارات سمت، چ هشتم، ۱۳۸۶.
    4. امامى، سید حسن، حقوق مدنى، انتشارات اسلامیه، تهران، بی­تا.
    5. ___________، حقوق مدنی، انتشارات اسلامیه، چاپ دوازدهم، 1387.
    6. انصاری، مسعود، طاهری محمد علی، دانش‌نامه حقوق خصوصی، نشر محراب، 1384.
    7.  بدرالدین العینى، محمود، البنایة شرح الهدایة، دار الکتب العلمیة بیروت، الطبعة الأولى، 1420ق.
    8. بروجرى، حسین طباطبایى- مترجمان: حسینیان قمى - مهدى، منابع فقه شیعه، تهران: انتشارات فرهنگ، چاپ اول، 1429ق.
    9. بروجردى، آقا حسین، جامع أحادیث الشیعه - تهران، چاپ اول، 1386.
    10. ـــــــــــــــــــ، منابع فقه شیعه، تهران: انتشارات فرهنگ سبز، چاپ اول، 1429ق.
    11.  بهجت، محمد تقى گیلانى، جامع المسائل، قم: دفتر معظم‌له، چاپ دوم، 1426ق.
    12. جعفری لنگرودی، محمد جعفر، ترمینولوژی حقوق، تهران، کتابخانه گنج دانش، 1387.
    13. ــــــــــــــــــــــــــ، مبسوط در ترمینولوژی حقوق، تهران، گنج دانش، چاپ دوم، 1381.
    14. حمیرى، عبد الله بن جعفر، قرب الإسناد، در یکجلد، قم: مؤسسه آل البیت (ع)، چاپ اول، 1413ق.
    15. حمیتی، احمد علی واقف، ادلة اثبات دعوا، تهران، نشر حقوقدان دانش نگار،1387.
    16. خویى، سید ابو القاسم، مبانی تکملة المنهاج، قم: مؤسسة إحیاء آثار الإمام الخوئی، چاپ اول، 1422ق.
    17. دهخدا، علی اکبر، لغت‌نامه دهخدا، تهران: دانشگاه تهران، چاپ اول، 1339.
    18. سبحانی، جعفر، نظام القضاء و الشهاده فی الشریعه الاسلامیه، قم: موسسه امام صادق(ع)، 1376.
    19.  شمس، عبدالله ، ادله‌ی اثبات دعوا، انتشارات دراک، چاپ دوم، 1387.
    20. شهید ثانى، زین الدین عاملى، مسالک الأفهام، قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة، چاپ اول، 1413ق.
    21. طبسى، نجم الدین، ، حقوق زندانى و موارد زندان در اسلام، قم: بوستان کتاب، چاپ اول، بی­تا.
    22. طوسى،  محمد بن حسن، الخلاف، قم: دفتر انتشارات اسلامى، چاپ اول، 1407ق.
    23. ــــــــــــــــــ، المبسوط فی فقه الإمامیة، تهران: المکتبة المرتضویة، چاپ سوم، 1387ق.
    24. عوده، عبد القادر- مترجم: دکتر حسین فرهودی نیا، جرایم علیه تمامیت جسمانی اشخاص، تهران: نشر یادآوران، بی­تا.
    25. ــــــــــــــ، التشریع الجنائی الإسلامی مقارناً بالقانون الوضعی، دار الکتب العلمیه، بی­تا.
    26. علامه جعفرى، محمد تقى، رسائل فقهى، تهران: مؤسسة منشورات کرامت، چاپ اول، 1419ق.
    27. علامه حلّى، حسن بن یوسف بن مطهر، قواعد الأحکام، قم: انتشارات اسلامى، چاپ اول، 1413ق.
    28. علی اصغر؛ مروارید، الموسوعه فقهیه، القضاء و الشهادات، چاپ بیروت، 1421 ق.
    29. قانون جزای جمهوری اسلامی افغانستان، مصوب 1355.
    30. قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، اصل 38.
    31. قانون مجازات اسلامی ایران، مصوب 1392.
    32.  قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران.
    33. قانون آیین دادرسی دادگاه­های عمومی و انقلاب ایران در امور کیفری، مصوب 1378.
    34. کاتوزیان، ناصر، مقدمه علم حقوق، ناشر شرکت سهامی، چاپ پنجاه و ششم، 1386.
    35.  الکاسانی حنفی، ابی بکر بن مسعود، بدائع الصنائع، بیروت: دارالمعرفه،  چاپ اول 1420ق.
    36. محقق داماد، سید مصطفى، قواعد فقه، تهران: مرکز نشر علوم اسلامى، چاپ دوازدهم، 1406ق.
    37. معین، محمد، فرهنگ معین، چاپ اول، 1387.
    38. نجفى، محمد حسن، جواهرالکلام، بیروت، دارإحیاء التراث العربی، چاپ هفتم، 1404ق.